مقدمه:
در سال های اخیر جذب جوانان و نوجوانان به گروه ها، فرقه ها و شرکت های هرمی تبدیل به معضل بزرگی برای مسئولین فرهنگی اجتماعی کشور شده است.
تعداد زیادی از جوانان با رویکردهای مختلف، سلیقه های گوناگون و فرهنگ های متفاوت جذب این سازمان ها شده اند. خانواده های زیادی تا مرز از هم پاشیدگی پیش رفته اند و ما راه را به اشتباه رفته ایم.
آیا تا بحال فکر کرده اید چه عامل مشترکی باعث ورود نسل جوان ما به گرداب های اجتماعی می شود که در همه موارد مذکور مشترک است؟
آیا تنها رویای پولدار شدن توانایی جذب یک جوان را به حدی دارد که زندگی خانوادگی خود و بستگان خود را فدای آن کند؟ چرا این جوان برای پولدار شدن به سراغ کارهایی مانند دزدی یا قاچاق مواد مخدر نمی رود؟
بسیاری از جوانان، به دلیل نیاز به مورد توجه قرارگرفتن، فعالیت اجتماعی و احساس تأثیر گذار بودن وارد این سیستم ها شده و دچار لغزش های گوناگون می شوند.
ما معتقدیم خانه و مدرسه در کنار یکدیگر با به وجود آوردن فضای فعالیت اجتماعی نوجوانان و جوانان در محیطی صمیمی، حرفه ای و کنترل شده، می توانند فرزندان خود را واکسینه کرده و از ناهنجاری های زیادی جلوگیری نمایند.
از طرفی حضور اجتماعی هر یک از ما باعث گسترش امور خیر در سطح جامعه خواهد شد.
هر نایی نوایی دارد. و هر زبانی آوایی دارد. مشارکت آواها را به هم میآمیزد و با پراکندگیها میستیزد.
مشارکت تنها را از تنهایی میرهاند و به رهایی میرساند.
مفهوم مشارکت و اهمیت آن:
“در نیکوکاری و پرهیزگاری یکدیگر را کمک کنید نه در گناه و تجاوز” (مائده/ ۵)
مشارکت از نظر لغوی به معنی شرکت کردن است. مشارکت، نوعی رفتار مردم با یکدیگر است که آنان را قادر می سازد بر حوادث مؤثر در زندگیشان تأثیر قاطع بگذارند.
مشارکت از دیرباز با زندگی انسانها پیوند داشته و زمان پیدایش آن به آغاز پیدایش خانواده و زندگی مشترک بین زن و مرد بر میگردد، به گونهای که در این ارتباط، رشد و بالندگی آنها فراهم شود. بهتدریج مشارکت در زمینههای دیگر، مانند کار و صنعت، راه خود را گشود و سرانجام مردمان حق آن را یافتند که در تعیین سرنوشت خود صاحباختیار شوند و در طراحی آینده خود مشارکت جویند. این همبستگی در اجتماع موجب تعمیق روابط بین اعضای جامعه، افزایش احساس یگانگی، سعه صدر و در نتیجه افزایش حس مسئولیت پذیری در عرصه های مختلف می شود
مشارکت چند عنصر اساسی دارد:
۱٫ جمعی است. ۲٫ داوطلبانه و آزادانه است. ۳٫ دگرخواهانه است.
پس اگرمفهوم مشارکت در دانش آموزی شکل بگیرد، هم دانش آموز نفع می برد هم مدرسه.
پیش نیازهای مشارکت
۱٫ زمان کافی برای مشارکت در اختیار باشد.
۲٫ مزایای اجتماعی آن از زیان های احتمالی آن بیشتر باشد..
۳٫ افراد از توانایی لازم برای کار روی آن موضوع برخوردار باشند.
۴٫ توانایی متقابل برای ارتباط فراهم باشد.
۵٫ احساس و خطری برای هیچ یک از طرفین وجود نداشته باشد.
۶٫ در قلمرو موضوعات مربوط به افراد دیگر باشد
۷٫ بالا بودن آگاهی افراد
تمامی موارد فوق در مدرسه قابل اجرا و بازدهی می باشد
اندیشه های مهم در مشارکت
الف – درگیری ذهنی و عاطفی
مشارکت به معنی درگیری ذهنی و عاطفی است و تنها به کوشش بدنی محدود نمی باشد. مشارکت درگیری روان شناختی است بطوریکه خود شخص را درگیر می کند
ب – انگیزش برای یاری دادن
مشارکت دانش آموز را به یاری دادن بر می انگیزد. دانش آموزان از راه مشارکت فرصت آن را می یابند که قابلیت های ابتکار و آفرینندگی خود را برای دستیابی به هدف های سازمان به کار گیرند.
ج – پذیرش مسؤولیت
مشارکت دانش آموزان را بر می انگیزد تا در کوشش های گروه خود مسؤولیت بپذیرند. در حالی که دانش آموزان برای کوشش های گروهی به پذیرش مسؤولیت رو میآورند و در مییابند که آن چه را خود میخواهند انجام میدهند یعنی آنکه کاری را به پایان می رسانند که خود را برای آن مسؤول می شمارند.
اهداف معنوی (اخلاقی) مشارکت
در بافت معنوی یا اخلاقی، منظور از لوح مسأله مشارکت در تصمیم گیری آن است که پیشرفت فردی و کوشش فرد بر طبق مفهومی از حقوق بشر و شأن و مقامی که برای آن قائل شده است رواج داده شود.
در اعلامیه ۱۹۴۸ حقوق بشر آمده است :
تمام افراد بشر آزاد به دنیا آمده اند و از لحاظ شأن و مقام و حقوق خود با هم مساویند. افراد بشر از موهبت عقل و وجدان برخوردارند و شایسته است که نسبت به همدیگر با روح برادری برخورد نمایند ( ماده ۱ ) هر کس به عنوان عضوی از جامعه مستحق کسب حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی که لازمه شأن و مقام و رشد شخصیت آدمی است، می باشد.
۱ امکان کمک به کار و استفاده بهتر از منابع را فراهم میآورد.
۲ نظرات و اندیشه های مختلف مورد بحث و نقد قرار میگیرد.
۳ دانش آموز تصمیماتی را که خود در اتخاذ آن شرکت داشته باشند بهتر می پذیرند.
۴ دانش آموز در اتخاذ تصمیماتی که در وضعیت آنها تأثیر مثبت میگذارد، مشارکت بیشتری خواهند کرد.
۵ مشارکت دانش آموز در امور، عامل تحرکت در کارایی مدیریت خواهد شد.
عناصری که در نظام آموزش و امر تعلیم و تربیت تقویت می شود
۱٫ افزایش حس وظیفه شناسی دانش آموز
۲٫ افزایش اعتماد به نفس – احساس برتری و بزرگی
۳٫ ایجاد تشکل فکری
اهمیت مشارکت
مشارکت عامل تقویت همبستگی در شبکه های اجتماعی است. حضور افراد در فعالیت ها و تصمیم گیری های در بلند مدت موجب تعمیق روابط بین اعضای جامعه، افزایش احساس یگانگی، سعۀ صدر گردیده و درنتیجه به افزایش حس مسئولیت پذیری در عرصه های مختلف اجتماع خواهد انجامید.
ازسویی میزان این مشارکتها بیانگر سطح توسعه یافتگی جامعه به حساب می آید.
راهکارهای توسعه مشارکت در مدارس و جامعه
۱٫ آگاهی از شیوه های مشارکت و چگونگی فعالیت و ارتقاء در آن
۲٫ . اعتماد افراد نسبت به یکدیگر، نهادها و مدرسه و بلعکس که سبب توسعه و تعمیق مشارکتهای اجتماعی می شود.
۳٫ امکان نقد و نقادی، تصمیم گیری در امور مدرسه، و زوایای مختلف زندگی شهری و تغییر ساختارها مشارکت های اجتماعی را به دنبال خواهد داشت.
۴٫ تمرکز و تشویق بر آموزش فعالیت های گروهی به جای فعالیت های انفرادی
در مشارکت دو مفهوم داوطلبانه و آگاهانه بودن خیلی مهم است.
ویژگی های مشارکت موفقیت آمیز
۱٫ همه جانبه و مشروط به برابری انسانها در ابعاد فکری – عاطفی – عملی و مالی و متناسب با توان افراد باشد.
۲٫ مشارکت امری داوطلبانه و آگاهانه است، نه اجباری و غریزی
۳٫ مشارکت فعالیتی کمی و کیفی است که بر اساس علاقه ها – نیازها و توانمدی های افراد و سازمان شکل می گیرد.
۴٫ مشارکت امری مبتنی بر اعتقاد و ارزشها و نیازمند فعالیت هماهنگ تمام اعضا برای رسیدن به هدفی مشترک و دقیق و بدون ابهام.
ابعاد و انواع مشارکت جمعی
۱٫ مشارکت مبتنی بر اطلاعات : وقتی که دانش آموز دسترسی به اطلاعات و آگاهیها داشته باشند.
۲٫ مشارکت دانش آموز در مشاوره و ارائه نظر اظهار نظر برای فعالیتهای مشخص. شهروند مشاور خوبی برای کسانی که مدیریت شهری را بر عهده دارند،باشد.
۳٫ مشارکت در تصمیمگیری: دانش آموز در فرآیند تصمیمگیری حضور داشته باشد.
۴٫ مشارکت همراه با اقدام به عمل : یعنی هم در تصمیم گیری و هم در عمل مشارکت داشته باشند.
عناصر اصلی مشارکت عبارتست از :
۱) اطلاعات
۲) مشاوره
۳) تصمیمگیری
۴) عمل
راهکارهای عملی برای ارتقای مشارکت و مسئوولیت پذیری دانش آموزان
۱٫ ایجاد گروه های کاری مختلف از قبیل :مهارت های زندگی – فرهنگ و حفظ میرا ث – حل مشکلات خانوادگی مسائل هویتی در نوجوانی – مهرت های شغل یابی…..
۲٫ آشنا نمودن دانش آموزان به حقوق اجتماعی
۳٫ افزایش اعتماد مدنی دانش آموزان
۴٫ حمایت از ضابطه مندی و تجمیع گرایش های و تنوع آنها
۵٫ پاسخگو کردن کردن نظام مدیریتی مدرسه
گاهی ممکن است ارزشها افراد را وادار به شرکت و یا صرف نظر عمل خود کند، در اینجا نفس خود عمل مهم میشود، و حتی فرد حاضر به صرف هزینه هم میشود. اینگونه مشارکت را مشارکت ارزشی می گویند.
باید جامعه فضای یاد گیرنده باشد یعنی انسانها یاد بگیرند که یاد بگیرند این شعار جهانی است.
مشارکت در نظام آموزشی و پرورشی
مشارکت، همکاری و داشتن حیات جمعی، به عنوان یک هدف تربیتی، در اسلام مطرح است: “مؤمنان با یکدیگر برادرند، پس در میان آنها سازش و توافق ایجاد کنید. ” (حجرات/۱۰)
نتیجهگیری
تنها مشارکت است که موجب میشود، در هر جامعه، نسل جدید، بدون آن که به یک آرمانگرا، شکست خورده یا آشوبگر بدل شود، از تجارب و دستاوردهای نسل گذشته استفاده کرده و در عین حال، چیزی را نیز بر آن افزوده و زندگی در دنیای پیرامون را برای خود و سایر انسانها مطلوبتر سازد.
اکنون در جامعه ما، شکاف و تمایز بین ایدهآلها و واقعیات در نزد نسل جدید، حقیقتی انکارناپذیر است، همانگونه که در نسل گذشته حقیقت داشته است و علل بازآفرینی مداوم آن چیزی نیست، بهجز این که در جامعه ما الگوهای تربیتی و جامعهپذیری در تمامی عرصههای اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی نیاز به تجدیدنظر جدی و فوری دارد، تا دستاوردهای چندین و چند نسل را، نه به گونهای تجویزی و بیچون و چرا، بلکه با مشارکت به نسل بعد انتقال دهد و به نسل جدید اجازه دهد تا خود تجربه، تعامل و لمس کرده و آن گاه بیندیشد، برگزیند و پی ببرد.
در فضای مشارکت همه صداها را میتوان شنید و همه گزینهها را میتوان دید.
در جامعه مشارکتی هر شهروند احساس کرامت و مالکیت میکند. استعدادهای نهفته شکفته می گردد.
در فرهنگ مشارکت دیوار سکوت شکسته میشود..
مشارکت زبانها را گویا و گوشها را شنوا میکند. سرمایههای فکری انسجام مییابد.
در جامعه مشارکتی هیچ شهروندی حقیر نیست.
مشارکت همه انسانها را فهیم میشمارد و همه را در تلاش ها و پاداشها سهیم میسازد.
مشارکت عقلانیت را به کمال و خلاقیت را به جلال میرساند.